#Шууд: Эх түүхээ хамгаалж үлдэх асуудлаар УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ, "Бидний цөөхөн монголчууд" төслийн санаачлагч М.Зоригт тэргүүтэй хүмүүс мэдээлэл хийж байна. 

"Бидний цөөхөн монголчууд" төслийн санаачлагч М.Зоригт:

- Энд надаас бусад нь Хэнтий аймгийнхан байна. Би ганцаараа Сүхбаатар аймгийнх. Өнгөрсөн долоо хоногт Андлалын хөшөөг буулгахыг хараад цочирдсон. Арай ч гэж дээ гэж бодогдсон. Тэр байгууламж дээр би очиж байсан. Барилгын чанар чансаа, яригдаж байгаа үнийн дүнгийн зөрүү гээд л өнөө  цагийн монголчуудын цавчдаг, хулгайлдаг явдал бүх шатандаа байсан. Хүрзнийх нь ишийг хүртэл аваад явчихдаг дүр төрх энэ хөшөө дээр байсан. 

Гэхдээ муу ч сайн ч түүхээ авч үлдэх ёстой. Дэлхийн бусад орнуудаас ялгарах онцлогоо хадгалж байгаад би баяртай байсан. Гэтэл нэг өдөр тэр түүхээ хэмлэсээр байгаад үгүй хийчихлээ. Хөшөөг буулгаж байна гэх бичлэг үзээд миний бие махбодоос нэг юм зулгаагаад аваад явчих шиг л санагдсан. Би итгээгүй. Тэр дор нь нутгийн удирдлагуудтай ярьж, асуухад үнэн гэсэн. Засгийн нэг сайд нь гаргасан зардлыг нь улсын төсөвт буцааж тушаасан гэж мэдэгдэж байх жишээтэй. Цаана нь юу алдаад явуулчхаж байгаагаа ухамсарлаж байгаа юм уу үгүй юм уу.  Өнөөдөр монголын хамгийн сайн оёдолчид, зураачид, барималчид, дархад хаана байна вэ, Өвөрмонголд байна. Тэнд л монголын урлаг, соёл, түүх тэнд л сүндэрлэж байна. 

Монгол дууны музейд нь манай урлаг соёлын бүх зүйл байна. Эртний хөгжмийн зэмсгээс эхлээд өнөөдрийн бидний хэрэглэж байгаа зэмсэг, дуунууд хүртэл тэнд байна. Яваандаа бид монголын гэх бүх зүйлийг харж, үзэхийн тулд урагшаа явах нь. Бид өөрсдөө хүүхдээ дагуулаад монголчууд ингэж амьдардаг байсан шүү гэж БНХАУ руу явж үзүүлэх болж байна. Монголын нууц товчоо бол Их монголын эзэнт гүрний тухай өгүүлэх түүхэн баримт бичиг. Гэтэл энэ түүхийг хүртэл хулгайлчихсан. Хэнтий аймагт Хөхүүрийн тал гэж сайхан тал нутаг бий. Тэнд цээж дүүрэн амьсгалаад ахлал шиг сайхан зүйл гэж үгүй. Гэтэл Өвөрмонголд Хөхүүрийн хөндий гээд балгас байна. Жижиг балгас шиг газарт Хөхүүрийн хөндий гэдэг нэр өгөөд “Нууц товчоо” дээр гардаг түүхийг нь яриад жуулчдаас мөнгө цохиод сууж байх жишээний.

 Өвөрмонголчууд мөнгө олохын төлөө ийм арга хэрэглэж байна гэж бодож болно. 50,100 жилийн дараа яах вэ. Бид тэд нараар мөнгөөр дутуу, хөгжлөөр хоцрогдсон байж болно. Гэхдээ өөрсдийнхөө чадал чансаанд тааруулаад хадаас ч болтугай хатгаад явж байх ёстой. Хадаас нь тахийчихвал тэгшлээд л. Тамгалж авна гэдэг чинь чухал юм шүү дээ. Одоо сандал ч болов тавьчих юмсан.

Монголчууд өнөөдөр хэн болчиховАндлалын өргөөг баригдахын өмнөх монголчууд, нураасны дараах монголчууд байгаасай. Аливаа нэг зүйл дээр нэгдэж, чаддаг байгаасай. Энэ бүхний эхлэл нь Андлалын өргөө байгаасай гэж хүсэж байна. 

Андлалын өргөөний суурин дээр аялал жуулчлалын цогцолбор байгуулахаар хандивын аян зохион байгуулахаар нэгдлээ гэв.