Шөнө бүр хэдэн хүн нойргүйдэлтэй тэмцэж, өглөө бүр ядарсан, төвлөрөлгүй, бухимдалтайгаар өдөр эхлүүлдэг бол? 

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын (ДЭМБ) 2023 оны тайланд дурдсанаар, дэлхий дахинд насанд хүрэгчдийн 30-40 хувь нь тогтмол нойргүйдэл буюу нойрны эмгэгтэй холбоотой асуудалтай байдаг. Харин Монголд энэ үзүүлэлт 20 орчим хувьд хүрч байгаа бөгөөд нас, ажил эрхлэлт, нийгмийн хүрээлэл, стресс, цахим хэрэглээтэй шууд холбоотой хэмээн судлаачид онцолж байна.

Хүн бүрийн бие махбод, сэтгэц, оюуны эрүүл мэндийг тэтгэгч үндсэн хүчин зүйл бол сайн нойр. Гэтэл энэ нь өнөөгийн нийгмийн хамгийн дорд үнэлэгддэг хэрэгцээний нэг болжээ.

Нойргүйдэл нь олон хүчин зүйлээс хамаардаг бөгөөд хувь хүний болон нийгмийн түвшний нөлөөллүүд тодорхой үүрэг гүйцэтгэдэг.

1. Технологийн хэт хэрэглээ

Сүүлийн жилүүдэд цахим төхөөрөмжийн хэрэглээ нойрны хямралд голлон нөлөөлж байгаа нь судалгаагаар тогтоогдсон. Тухайлбал, 2021 онд АШУҮИС-аас хийсэн “Оюутнуудын нойрны хэв маяг ба цахим хэрэглээний хамаарал” судалгаагаар өдөрт 4-өөс дээш цаг цахим хэрэглээтэй хүмүүсийн 65 хувь нь нойргүйдэлтэй байдаг гэжээ.

2. Сэтгэлзүйн стресс ба ажлын ачаалал

Ажлын дарамт, санхүүгийн хүндрэлийн улмаас олон хүн орой тайвшрахад хүндрэлтэй байдаг. Ялангуяа хот суурин газрын ажил хөдөлмөр эрхлэгчид долоо хоногт дунджаар 45-50 цаг ажиллаж, сэтгэлзүйн ачааллаа бууруулж амжихгүй байгаа нь нойрны чанарт сөргөөр нөлөөлдөг.

3. Архаг өвчнүүд ба эмийн хэрэглээ

Чихрийн шижин, зүрх судасны өвчин, архаг өвдөлттэй хүмүүсийн дийлэнх нь нойргүйдэлд өртөх магадлал өндөр байдаг. Мөн антидепрессант, тайвшруулах эмийн урт хугацааны хэрэглээ нь нойрны байгалийн хэмнэлийг алдагдуулдаг байна.

Нойргүйдэл бол зүгээр нэг тухайн өдрийн ядаргааны асуудал биш. Энэ нь урт хугацаандаа сэтгэц болон бие махбодын ноцтой өвчний эх үүсвэр болдог.

  • Дархлаа сулрах: Хангалттай унтаж амраагүй үед биеийн дархлааны эсүүд хангалттай сэргээгддэггүй, улмаар халдварт болон архаг өвчинд өртөмтгий болдог.

  • Зүрх судасны эрсдэл: АНУ-ын Харвардын Их Сургуулийн 2022 оны судалгаагаар тогтмол 6 цагаас бага унтдаг хүмүүсийн зүрхний шигдээс, даралт ихсэх өвчний эрсдэл 1.5 дахин их байжээ.

  • Сэтгэл гутрал, түгшүүр: Нойргүйдэл сэтгэл зүйн эмгэг үүсэхэд маш хүчтэй нөлөөлдөг. Монголын сэтгэл зүйчдийн холбооны мэдээлснээр, сэтгэл гутралтай өвчтөнүүдийн 80 хувь нь нойрны асуудалтай байдаг.

  • Төвлөрөл, бүтээмж буурах: Жолооч, оюутан, эмч, цагдаа зэрэг өндөр хариуцлагатай мэргэжлийн хүмүүсийн хувьд нойргүйдэл нь ажлын осол, шийдвэр гаргах алдааг нэмэгдүүлдэг.

Монгол Улсад нойргүйдэл бол судлагдаж эхэлж буй шинэ сорилт юм. Хэдийгээр энэ талаар системтэй үндэсний хэмжээний судалгаа ховор ч, салбар салбарын эрдэмтэд, эмч нар энэ асуудалд анхаарах цаг болсон гэдгийг удаа дараа онцолж байна.

АШУҮИС-ийн Нойр Судлалын тасаг байгуулагдаад удаагүй байгаа бөгөөд эмч Д.Мөнхтуяа “Нойр бол оношилгоо, эмчилгээ шаарддаг бие даасан асуудал. Гэтэл хүмүүс үүнийг үл тоомсорлож, өөрөө шийдэх гэж оролдсоор архаг эмгэг болгодог” хэмээн онцолсон байдаг.

Уншигч танд – “Өнөө орой сайн унтахын тулд...”

  • Унтах цагаасаа өмнө 1 цагийн турш дэлгэц ширтэхээ зогсоо.

  • Хэт их кофе, чихэрлэг зүйлс хэрэглэж болохгүй.

  • 7 хоногт доод тал нь 3 удаа хөдөлгөөнтэй байхыг хичээ.

  • Өдөрт нэг тогтсон цагт унтаж, сэрэх зуршилтай болоорой.

  • Хэт их мэдээлэл, мэдээ уншихаа оройдоо хязгаарлаарай.

Нойр бол тансаглал биш. Энэ бол хүний тархи, бие махбод, сэтгэл зүйг хамгаалдаг үндсэн хамгаалалт. Орчин үеийн амьдралын хурдасгуур болсон технологи, стресс дунд бид энэ энгийн хэрнээ үнэ цэнтэй үйлдлээ мартаж байна.

Хэрвээ бид нийтээрээ нойргүйдлийг үл тоомсорлож, “хоёр нүдний хор” гээд өнгөрөөд байвал маргааш илүү олон хүн сэтгэл гутрал, зүрхний шигдээс, ажлын алдаа, гэр бүлийн маргаантай нүүр тулна. 

Унтаж амарсан хүн – ухаантайгаар бүтээдэг.