“Чи зүгээр дээ, дэмий юм бодохоо боль.”
“Сэтгэцийн эмнэлэгт очих гэж үү? Чи тэгтлээ муу юу?”
“Сэтгэлээр унасан гэдэг чинь зүгээр залхуурал шүү дээ...”

Эдгээр үгс — бидний өдөр тутамд сонсож, хэлдэг боловч үнэндээ хүн бүрийн сэтгэлийг гүн шархлуулж байдаг чимээгүй хүчирхийлэл юм. Сэтгэцийн эрүүл мэндийн асуудал бол зүгээр нэг "муухай ааш" биш. Энэ бол өвчин. Харин нийгэм түүнийг буруутгал, үл ойшоолтоор хариу барьдаг хэвээр байна.

Нуугдмал зовлонгийн дотоод дуу хоолой

Нандин (нэрийг нь өөрчлөв) бол 24 настай эмэгтэй. Их сургуулиа онц дүнтэй төгссөн ч ажилд орох, нийгэмд дасан зохицох нь түүнд амар байгаагүй. Өглөө сэрээд юу хийхээ мэдэхгүй, орой унтах гээд чадахгүй. Өдөр бүр өөрийгөө “хүнд хэрэггүй, сул дорой” гэж зэмлэнэ. Гэвч ойр орчмынхондоо тэр зүгээр л “урамгүй, залхуу” нэгэн мэт харагдана.

“Надад хамгийн хэцүү зүйл бол өвдөж байгаа гэдгээ хүлээн зөвшөөрүүлэх явдал байсан. Ээж хүртэл ‘чи өөрийгөө дэндүү өрөвдөөд байна’ гэж хэлж байсан. Харин эмч дээр очиж оношлуулснаас хойш л би ойлгосон — би сэтгэл гутралтай байжээ.”

Нандин бол цөөн хэдэн зоригтой залуусын нэг. Харин түүн шиг олон хүн энэ зовлонгоо үгээр бус дотроо тээж, тэгсээр аажмаар өөрийгөө хөнөөдөг.

Тоон баримт хуурамч бус бодит байдлыг илтгэнэ

2023 оны байдлаар Сэтгэцийн эрүүл мэндийн үндэсний төвд бүртгэгдсэн сэтгэл гутралын тохиолдол өмнөх оноос 20%-иар нэмэгджээ. Гэвч энэ бол зөвхөн эмнэлэгт бүртгэгдсэн тоо. Судалгаагаар Монголд сэтгэл зүйн дэмжлэг шаардлагатай 10 хүн тутмын 7 нь хэзээ ч мэргэжлийн тусламж авч чаддаггүй байна.

Сэтгэцийн эрүүл мэндийг тойрсон нийгмийн хана

Сэтгэл гутрал, түгшүүр, шалтгаангүй уйтгарлах мэдрэмжийг хүмүүс өөртөө “зөвшөөрдөггүй”. Яагаад гэвэл нийгэм зөвшөөрдөггүй.

Бид хүнд өвдөхөд “эмчид оч, эм уугаарай” гэж хэлдэг атлаа сэтгэл нь өвдөхөд “чи өөрөө өөрийгөө хүчирхэг болго” гэж шаарддаг. Сэтгэцийн эрүүл мэндийн асуудалтай хүн зөвхөн өвчтэй биш, бас “муу хүн” мэтээр ойлгогддог — энэ бол хамгийн том гажуудал.

“Сэтгэл зүйгээ дотроо нууж яваа хүн бол бөмбөгтэй адил. Хэзээ тэсрэхийг нь мэдэхгүй. Тэр бөмбөг бидний хажууд, ангид, ажлын байранд, гэрт ч байж болно,” хэмээн сэтгэл судлаач тэмдэглэжээ.

Төр ба нийгэм – дэмжлэгийн завсарт мартагсад

Сэтгэл зүйн зөвлөгөөний үйлчилгээний үнэ 40,000-100,000 төгрөгийн хооронд хэлбэлздэг. Харин улсын эмнэлгийн ачаалал өндөр, эмчийн хүрэлцээ муу. Хөдөө орон нутгийн иргэдэд бол ийм үйлчилгээ бараг л байхгүй.

“Өвдөж болно. Гэхдээ зөвшөөрөгдөж, ойлгогдож, эмчлүүлэх боломжгүй нийгэмд амьдрах хамгийн том зовлон” гэж ярилцлагад оролцсон нэгэн өвчтөн хэлсэн нь сурвалжлагчийн тэмдэглэлийн дэвтэр дээр удаан хадгалагдах үг байлаа.

Уйтгарлах эрх бидэнд бий

Өнөөдөр хүн бүр эрүүл мэнддээ анхаардаг шиг сэтгэцийн эрүүл мэндээ анхаардаг байх нь хэвийн үзэгдэл байх ёстой. Уйтгарлах, ганцаардаж, тусламж хүсэх — энэ бол сул дорой байдал биш. Харин ч өөрийгөө хамгаалж байгаа хамгийн хүчирхэг үйлдэл юм.

Харин бид — нийгэм, гэр бүл, найз нөхөд нь тэр хүнээс “чи зүгээр үү?” гэж нэг ч удаа асуухгүй өнгөрвөл, тэр хүн хэзээ ч “би зүгээр биш” гэж хэлж чадахгүй байсаар л...

Сэтгэл зовж байгаа бол тусламж хүсэхээс бүү ич. Хэн нэг нь чамайг ойлгохгүй байж болох ч, туслах хүмүүс үргэлж байдаг. Харин тэд чиний чимээгүй дуу хоолойг сонсож чадах эсэх нь бид бүгдээс шалтгаална.